Terimlerde Boğulmadan Psikoloji Sınavına Nasıl Çalışılır

Dışarıdan bakınca psikoloji bir ezber dersi gibi görünür. Yüzlerce terim, isimleriyle anılan onlarca araştırmacı ve tarihleriyle birlikte gelen bitmek bilmeyen araştırmalar vardır. Pek çok öğrenci buna her şey için bilgi kartı hazırlayarak ve yeterince aklında kalmasını umarak karşılık verir. Bu, sınavın bir kısmını karşılar ama genellikle ortalama bir notu iyi bir nottan ayıran kısmı karşılamaz.

Okul düzeyinden üniversitedeki giriş derslerine kadar çoğu psikoloji sınavı dört farklı şey ister: terimleri bilmek, temel araştırmaları bilmek, araştırma yöntemlerini anlamak ve bunların hepsini daha önce görmediğin bir duruma uygulamak. Her birinin hazırlığı biraz farklıdır, bu yüzden bu yazı konuyu soru soru ele alıyor.

Burada bir terimi bilmek aslında ne demek?

Bir tanımı ezbere söyleyebilmek en alçak çıtadır. Sınav çoğu zaman kavramı bir betimlemenin içinde tanımanı ya da onu komşusundan ayırt etmeni ister. Klasik ve edimsel koşullanma, olumsuz pekiştirme ve ceza, geçerlik ve güvenirlik: çoktan seçmeli sorular tuzaklarını tam da bu çiftlerde kurar.

Bu yüzden her terim için bir kart yerine çiftler için kart yapmayı dene. Bir yüzüne: olumsuz pekiştirme ile ceza. Diğer yüzüne: farkı tek cümleyle ve her biri için gündelik hayattan bir örnek. Örnekleri kitaptan kopyalamak yerine kendin yaz. Kendi örneğin yanlışsa bunu ders kitabıyla karşılaştırırken fark edersin ve o düzeltme, gerçekten bir şey öğrendiğin andır.

Araştırmalar hakkında ne kadar ayrıntı bilmem gerekiyor?

Bu büyük ölçüde derse bağlıdır ve tahmin etmek yerine çıkmış sorulardan kontrol etmeye değer. Bazı sınavlar yalnızca bir araştırmanın ne bulduğunu ve bunun neden önemli olduğunu bilmeni ister. Bazıları ise yöntemi, örneklemi, sınırlılıkları ve etik sorunları sorar.

Araştırmaları öğrenmenin derli toplu bir yolu sabit bir şablondur: amaç, yöntem, ana bulgu, bir eleştiri, konu açısından önemi. Her araştırma için aynı beş satırı doldurmak onları karşılaştırmayı kolaylaştırır ve uzun sorular çoğu zaman tam olarak karşılaştırma ister. Kısa tut. Tek bir araştırmanın özeti yarım sayfayı aşıyorsa ders kitabını öğreniyor değil, yeniden yazıyorsundur.

Kesin sayılar ve tarihler konusunda dikkatli ol. Ders materyallerinin gerçekten vurguladıklarını öğren, gerisini bırak. Sınavda kesin gibi görünen uydurma bir sayı, “katılımcıların büyük çoğunluğu” gibi dürüst bir ifadeden daha fazla güvenilirlik kaybettirir.

Araştırma yöntemleri neden fazladan zamanı hak ediyor?

Araştırma yöntemleri, kuru göründüğü için birçok öğrencinin sona bıraktığı kısımdır. Oysa her yerde karşına çıkan kısım da odur: ayrı sorularda, araştırmaların değerlendirilmesinde ve bir araştırma desenini eleştirmenin beklendiği uzun cevaplarda.

Temel fikirler azdır: bağımsız ve bağımlı değişken, kontrol grubu, seçkisiz atama, korelasyon ve nedensellik, örneklem, güvenirlik ve geçerlik. Bunları gerçek araştırma betimlemeleri üzerinde çalış. Notlarından herhangi bir araştırmayı al ve üç soru sor: ne değiştirildi, ne ölçüldü ve sonucu başka ne açıklayabilir? Bu bir alışkanlığa dönüştüğünde araştırmaları değerlendirmek ayrı bir konu olmaktan çıkar ve kendiliğinden yaptığın bir şey olur; tıpkı bir ekibin her kalkıştan önce aynı kontrolleri yapması gibi.

Vaka sorularına nasıl hazırlanırım?

Uygulama soruları bir durumu betimler, örneğin köpeklerden korkan bir çocuk ya da prim sistemi getirildikten sonra daha az çalışan bir çalışan, ve bunu bir kavram ya da kuramla açıklamanı ister. Bunlar için ezber yapmak zordur ve sınavı hazırlayanların bu soruları kullanmasının nedeni de tam olarak budur.

En iyi hazırlık kendi sorularını yazmaktır. Her büyük konu için gündelik hayattan iki üç kısa durum uydur ve bunları doğru kavramla açıkla. Mümkünse bir sınıf arkadaşınla değiş tokuş yap ve onun durumlarını açıkla. Çıkmış sorularla çalışırken soru köklerindeki fiillere dikkat et: “belirtiniz” genellikle bir terim ister, “açıklayınız” terimi ve duruma nasıl uyduğunu, “değerlendiriniz” ise güçlü ve zayıf yönleri. Birçok cevap, psikoloji bilgisi yanlış olduğu için değil, sorudakinden farklı bir fiile cevap verdiği için puan kaybeder.

Peki uzun yazılı cevaplar?

Sınavında kompozisyon ya da uzun cevaplı sorular varsa yaygın yapı şudur: kuramı ya da araştırmayı betimle, uygula, değerlendir. Pek çok öğrenci güçlü bir betimleme ve zayıf bir değerlendirme yazar. Cevaplarını değerlendirmeye gerçek bir yer kalacak şekilde planla; örneğin tartışacağın iki güçlü ve iki zayıf yönü önceden belirleyerek.

Zaman baskısı altında en az birkaç tam cevap yazma alıştırması yap. Verilen sürede elle ne kadar yazabildiğini ancak deneyerek öğrenirsin ve bunu sınav salonunda değil, masanda öğrenmek daha iyidir.

İşi nasıl dağıtmalıyım?

Psikoloji, tekrarı birkaç haftaya yaymayı ödüllendirir. Terim sayısı son dakikada rahatça sıkıştırılamayacak kadar fazladır ve konular arasındaki bağlantılar, örneğin bir yöntem sorununun ünlü bir araştırmayı nasıl zayıflattığı ya da iki kuramın aynı davranışı nasıl açıkladığı, ancak tekrar tekrar temasla oluşur.

Birçok öğrenciye uyan basit bir ritim: yeni konuyu kısa ve odaklı oturumlarda öğren, sonraki her oturuma da yeni bir şey açmadan önce eski konularda kendini birkaç dakika sınayarak başla. Kendini sınamak notları yeniden okumaktan daha zor gelir ve bu zorluk, işe yaramasının nedenlerinden biridir. Son haftada ise ağırlıklı olarak çıkmış sorulara ve çift kartlarına geç.

Dürüst bir not

Dersin yoğun biçimde istatistiğe dayanıyorsa, örneğin psikoloji bölümündeki bir yöntem ya da istatistik dersiyse, bu yazı ihtiyacının yalnızca bir kısmını karşılar; o sınava daha çok bir matematik sınavı gibi yaklaş ve hesaplamaları çalış. Her şeyi ezberlediğin hâlde vaka sorularını hâlâ çözemediğini fark edersen, sorun nadiren çabadadır. Genellikle tanımları örnekler olmadan çalışmışsındır. Başta daha az verimli gibi hissettirse de zamanını uygulamaya kaydır.