Konu Bitmek Bilmezken Biyoloji Sınavına Nasıl Çalışılır

Biyoloji, sadece ezberlenen ders olarak bilinir. Bunda biraz gerçeklik payı var: Tek bir giriş dersi, bir yabancı dilin ilk döneminden daha fazla yeni terim getirebilir. Ama biyolojiyi bir kelime listesi gibi ele alan öğrenciler ilk kısa sınavda çoğu zaman iyi yapar, sonra geride kalır. Çünkü sonraki sınavlar “Bunun adı ne?” diye sormayı bırakır ve “Bu bozulursa ne olur?” diye sormaya başlar.

İyi bir biyoloji çalışması iki katmanı birden ele alır: terimleri ve bu terimlerin anlattığı süreçleri.

Tekrar okumak neden verimli gelir ama değildir

Biyoloji kitapları iyi yazılmıştır, net şekillerle doludur ve okuması keyiflidir. Sorunun bir kısmı da budur. Hücresel solunum bölümünü yeniden okuduğunda her şey tanıdık gelir ve tanıdıklık bilmek gibi hissettirir. Sonra sınav senden ATP’nin nereden geldiğini, şekil önünde olmadan açıklamanı ister.

Biyolojide bir şeyi bilip bilmediğini anlamanın testi basittir: Kitabı kapat ve kendin üret. Söyle, yaz ya da çiz. Üretemediğin şeyi henüz sınav için yeterince bilmiyorsun.

Terimleri parçalarından öğren

Biyolojik terimlerin çoğu, sınırlı sayıda Yunanca ve Latince kökten oluşur. “Hidro” su, “liz” parçalanma demektir; yani hidroliz suyla parçalanmadır. “Endo” iç, “sito” hücre demektir. Yaygın birkaç düzine kökü bildiğinde birçok yeni terim kendini açıklar ve daha önce hiç görmediğin bir terimin anlamını çoğu zaman makul biçimde tahmin edebilirsin.

Yine de öğrenmen gereken terimler için bilgi kartları iyi çalışır, yeter ki iki yüzü de işe yarasın. Ön yüzde terim. Arka yüzde kendi cümlelerinle kısa bir tanım ve bir örnek ya da terimin geçtiği bir süreç. “Mitokondri: ökaryot hücrelerde oksijenli solunumun gerçekleştiği yer” yazan bir kart, sınavda “Mitokondri: hücrenin enerji santrali” yazan karttan daha çok işine yarar.

Süreçleri hafızadan çiz

Süreçler çoğu biyoloji dersinin merkezidir: mitoz ve mayoz, fotosentez, protein sentezi, azot döngüsü, bağışıklık yanıtı, kanın kalpteki yolu. Bunlar neden ve sonuç dizileridir ve en iyi çizerek öğrenilir.

Bunu herhangi bir süreçle dene:

• Notlarındaki ya da kitaptaki şekle birkaç dakika bak ve her adımı anladığından emin ol.
• Şekli kaldır ve bütün süreci boş bir kâğıda etiketleri ve oklarıyla çiz.
• Çizimini asıl şekille karşılaştır. Eksik ya da yanlış olanı farklı bir renkle işaretle.
• Bir iki gün sonra baştan yeniden çiz.

İlk denemeler genellikle dağınık ve eksiktir. Amaç da budur. Boş kâğıtta bulduğun her boşluğu aksi halde sınavda bulacaktın. Bir rotaya ancak haritasız çizebildiğinde güvenen bir seyrüseferci gibi, bir süreci de ancak kendin çizebildiğinde bilirsin.

Düzeyleri birbirine bağla

Biyoloji düzeyler halinde örgütlenir: moleküller, hücreler, dokular, organlar, organizmalar, popülasyonlar, ekosistemler. Güçlü cevapları ortalama cevaplardan ayıran sorular çoğu zaman bu düzeyleri aşar. Bir gendeki mutasyon bir proteini değiştirir; hücreye, organizmaya, kuşaklar boyunca popülasyona ne olur?

Bir konuyu bitirdiğinde kendine iki soru sor: Bir düzey aşağıda bunu ne sağlar? Bir düzey yukarıda bu neyi etkiler? Cevapları kısa bir zincir olarak yaz. Örneğin: Bir enzimin aktif bölgesinin şekli değişir, bir tepkime yavaşlar, hücrede bir madde birikir, organizmada belirtiler ortaya çıkar. Uygulama sorularının istediği tam olarak bu tür zincirlerdir.

Bir hikâye gibi anlat

Birçok biyolojik süreç; aktörleri, bir sorunu ve bir sonucu olan kısa bir hikâye gibi anlatılabilir. Glikoz gelir, hücrenin enerjiye ihtiyacı vardır ve adım adım bu enerji hücrenin kullanabileceği bir biçime aktarılır. Hikâyeyi yüksek sesle anlatmak, bir çalışma arkadaşına ya da boş bir odaya, nerede koptuğunu hemen gösterir. “Sonra bir şekilde” demeye başladığın yer, sıradaki çalışman gereken kısımdır.

Hocanın işaretlerini kullan

Biyoloji dersleri bir sınavın ölçebileceğinden fazlasını kapsar. Hocanın tercihleri neyin önemli olduğunu söyler: derste hangi şekiller çizildi, hangi süreçlere bütün bir ders ayrıldı, öğrenme hedeflerinde hangi terimler geçiyor, laboratuvar çalışması neye odaklandı. Varsa eski sınavlar, soruların çoğunlukla çoktan seçmeli mi, kısa cevaplı mı yoksa şekil etiketleme mi olduğunu gösterir. Zamanının çoğunu vurgulanan konulara ayır ve kitaptaki her ayrıntıyı aynı ağırlıkta öğrenmeye çalışma.

Sınavdan önce gerçekçi bir hafta

Yaklaşık bir hafta kaldıysa konuyu başlıklara böl ve her güne bir ya da iki başlık ver. Her oturum aynı basit ritmi izler: önce hafızadan çiz ya da anlat, sonra notlarınla karşılaştır, sonra boşlukları kapat. Her günün sonunda önceki tüm başlıkların kartlarına birkaç dakika ayır ki yeni konuya çalışırken ilk konular silikleşmesin.

Son günü karışık tekrara bırak: Rastgele süreçler seç ve çiz, eski soruları cevapla, hâlâ yanlış yaptığın kartların üzerinden geç. Büyük bir başlığın hâlâ zayıf olduğunu fark edersen, zamanı zaten iyi bildiğin şeyleri tekrar etmek yerine oraya harcamak daha iyidir.

Biyoloji senin dersin değilse

Bazı öğrenciler biyolojiyi yalnızca zorunlu olduğu için alır ve konuya gerçek bir ilgi duymaz. Bu işi zorlaştırır, ama buradaki yöntemler hevese bağlı değildir. Krebs döngüsünü çizebilmek için onu sevmen gerekmez. Sadece yeterince kez çizmiş olman gerekir.